Lukarna trójkątna – konstrukcje ciesielskie

Lukarna trójkątna (spiczasta) wywodzi się z regionów górskich, gdzie dachy muszą radzić sobie z dużą ilością opadów śniegu i deszczu. Charakterystyczne duże nachylenie połaci sprawia, że woda i śnieg szybko spływają z dachu, dzięki czemu lukarna trójkątna dobrze sprawdza się w surowych warunkach klimatycznych.

Choć takie rozwiązanie najczęściej kojarzone jest z architekturą górską, lukarny trójkątne spotykane są również w innych regionach Polski – zarówno w centralnej części kraju, jak i na terenach nadmorskich.

Lukarna trójkątna jest często stosowana w dachach o dużym nachyleniu połaci, gdzie pełni funkcję niewielkiego okna doświetlającego poddasze.

Jeśli chcesz poznać wszystkie rodzaje lukarn dachowych, przeczytaj również artykuł:
https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-doswietli-i-ozdobi/

Zastosowanie lukarny trójkątnej

Lukarna trójkątna najczęściej stosowana jest w dachach o dużym nachyleniu połaci, gdzie jej prosta, geometryczna forma dobrze wpisuje się w konstrukcję więźby dachowej. Dzięki swojej budowie umożliwia skuteczne doświetlenie poddasza przy jednoczesnym zachowaniu niewielkiej szerokości konstrukcji.

Rozwiązanie to spotykane jest zarówno w budownictwie tradycyjnym, jak i w architekturze inspirowanej stylem regionalnym. Lukarna trójkątna stanowi przede wszystkim element funkcjonalny, jednak odpowiednio zaprojektowana może również podkreślać charakter architektoniczny dachu.

Geometria lukarny trójkątnej

Lukarna trójkątna stanowi uproszczoną odmianę lukarny dwuspadowej, w której zredukowano ściany boczne charakterystyczne dla klasycznej konstrukcji. W efekcie powstaje forma o bardzo stromych połaciach, które zbiegają się w kalenicy lukarny.

Dwie połacie lukarny schodzą się w linii kalenicy (1) – [rys. 1]. Przejście pomiędzy połaciami lukarny a połacią dachu głównego tworzą kosze dachowe (2), natomiast krawędź frontowa lukarny stanowi okap szczytowy (3).

Geometria lukarny trójkątnej jest stosunkowo prosta, a jej zmienność ogranicza się głównie do szerokości konstrukcji oraz kąta nachylenia połaci.

W praktyce lukarna trójkątna najczęściej stosowana jest w dachach o dużym nachyleniu połaci, gdzie jej geometryczna prostota dobrze wpisuje się w konstrukcję więźby dachowej.

Konstrukcja lukarny trójkątnej

Mała lukarna trójkątna [rys. nr 2] pełni jedynie funkcję świetlika dachowego. Jej małe gabaryty nie gwarantują wprawdzie właściwego doświetlenia poddasza, ale umożliwiają jej budowę bezpośrednio na krokwiach bez konieczności zastosowania dodatkowej konstrukcji wsporczej. Podwójne krokwie, po lewej oraz po prawej stronie lukarny, stanowią oparcie dla wymianu, który z jednej strony spina je ze sobą i zabezpiecza przed rozporem od kulawek, z drugiej zaś umożliwia montaż krokwi uzupełniającej poniżej lukarny.

Konstrukcja lukarny trójkątnej wymaga szczególnie dokładnego wykonania połączeń w koszach dachowych, ponieważ to właśnie w tych miejscach zbiegają się połacie lukarny i połacie dachu głównego.

Kulawki lukarny połączone są przegubowo w kalenicy na nakładkę i oparte na desce koszowej, która zamontowana jest bezpośrednio do krokwi dachu głównego. Zastosowanie jętki spinającej od frontu pierwszą parę kulawek ułatwi montaż stolarki okiennej. Kolejną zaletą tego rozwiązania jest możliwość wykonania całej konstrukcji lukarny w formie prefabrykatu na ciesielni oraz jej montażu na budowie. Zapewnienie odpowiedniej powierzchni doświetlenia pomieszczeń na poddaszu wymaga budowy dużej lukarny trójkątnej [rys. nr3].

Aby osiągnąć odpowiednią wysokość lukarny w kalenicy, niezbędne jest zastosowanie dużego nachylenia połaci, zazwyczaj większego niż nachylenie główne dachu, w efekcie czego powstaje długa linia kosza między lukarną a dachem głównym. Podstawowym i najważniejszym elementem konstrukcji lukarny trójkątnej jest krokiew koszowa. Jest ona wsparta na murłacie i płatwi pośredniej. Montaż krokwi koszowej tuż obok krokwi dachu głównego ogranicza możliwość przesuwu krokwi koszowej od rozporu z kulawek lukarny, a w ekstremalnych sytuacjach stosowane są dodatkowe blokady w postaci belek między krokwiami, dodatkowo mocowanych do murłat.

Wymiary przekroju krokwi koszowej należy dobierać, kierując się wymogami wytrzymałościowymi: krokiew stanowi oparcie zarówno dla kulawek dachu głównego, jak i lukarny, jej gabaryty są więc duże. Innym aspektem, który należy brać pod uwagę dobierając przekrój krokwi koszowej, jest możliwość wykonania zaciosu i oparcia jej na płatwi i murłacie – to wymogi wykonawcze. Kulawki lukarny oparte są w kalenicy na belce kalenicowej wspartej na dwóch słupach: jeden od frontu mocowany do murłaty, drugi krótki mocowany do płatwi pośredniej. Wprowadzone dwa poziome elementy – parapety, tuż nad murłatą, ułatwiają montaż stolarki okiennej i krokwi uzupełniających na okapie poniżej lukarny. Elementy te mogą również pełnić funkcje konstrukcyjne ograniczające rozpór przy zastosowaniu właściwych połączeń ze skrajnymi kulawkami.

Zastosowanie lukarny trójkątnej w architekturze

Lukarna trójkątna najczęściej pojawia się w dachach o dużym nachyleniu połaci, gdzie stanowi niewielką, lecz wyrazistą formę architektoniczną. W przeciwieństwie do lukarn dwuspadowych czy trapezowych rzadziej służy do powiększania przestrzeni użytkowej poddasza. Jej główną rolą jest doświetlenie pomieszczeń oraz urozmaicenie bryły dachu.

Tego typu lukarny często spotyka się w budynkach inspirowanych architekturą tradycyjną, zwłaszcza w domach o stromych dachach pokrytych dachówką ceramiczną lub łupkiem. Dzięki swojej prostej formie dobrze komponują się także z dachami o symetrycznej konstrukcji, gdzie stanowią niewielki, lecz charakterystyczny detal architektoniczny.

Pokrycie dachu lukarny trójkątnej

Strome połacie lukarny trójkątnej pozwalają stosować większość pokryć dachowych używanych na dachach skośnych. W praktyce najlepiej sprawdzają się materiały umożliwiające łatwe dopasowanie elementów w koszach oraz przy załamaniu połaci.

Najczęściej stosowane są:

• dachówka ceramiczna karpiówka,
• dachówka zakładkowa o małym module,
• dachówka betonowa,
• blacha na rąbek stojący,
• gont bitumiczny.

Przy pokryciach wielkoformatowych, takich jak blachodachówka panelowa, szczególnej uwagi wymaga dopasowanie elementów w koszach dachowych oraz przy bocznych połaciach lukarny. W takich miejscach często konieczne jest wykonanie dodatkowych obróbek blacharskich. Ze względu na niewielką powierzchnię połaci lukarny szczególnie dobrze sprawdzają się pokrycia o małym formacie elementów, które łatwiej dopasować w miejscach załamania połaci.

Ze względu na niewielką powierzchnię połaci lukarny szczególnie dobrze sprawdzają się pokrycia o małym formacie elementów, które łatwiej dopasować w miejscach załamania połaci.

Na co zwrócić uwagę przy wykonaniu lukarny trójkątnej

Największym wyzwaniem przy wykonywaniu lukarny trójkątnej nie jest sama konstrukcja frontowej ściany, lecz prawidłowe połączenie jej połaci z dachem głównym.

Szczególnie istotne są trzy miejsca konstrukcji:

• kosze dachowe łączące połacie lukarny z połacią dachu głównego,
• krokiew koszowa przenosząca zwiększone obciążenia śniegiem,
• kalenica lukarny, w której zbiegają się kulawki.

W tych miejscach konieczna jest bardzo dokładna obróbka blacharska oraz szczelne wykonanie warstwy wstępnego krycia, ponieważ właśnie tam najczęściej dochodzi do przecieków.

Typowe błędy przy wykonywaniu lukarny trójkątnej

Choć lukarna trójkątna wydaje się konstrukcją prostą, w praktyce wymaga dużej dokładności podczas wykonywania połączeń z połacią dachu głównego. Najczęstsze problemy pojawiają się w miejscach koszy dachowych, gdzie zbiegają się połacie lukarny i połacie dachu.

Do najczęstszych błędów wykonawczych należą:

• niewłaściwe wykonanie koszy dachowych,
• zbyt mały przekrój krokwi koszowej,
• niedokładne dopasowanie obróbek blacharskich,
• brak odpowiedniego uszczelnienia warstwy wstępnego krycia.

W praktyce to właśnie kosze dachowe stanowią najbardziej newralgiczne miejsce całej konstrukcji, dlatego wymagają szczególnie starannego wykonania oraz prawidłowego ułożenia elementów pokrycia.

Różnice między lukarną trójkątną a wolem okiem

Lukarna trójkątna i tzw. wole oko często pojawiają się w podobnych typach dachów, jednak ich konstrukcja i sposób wykonania znacząco się różnią. Lukarna trójkątna opiera się na prostych, płaskich połaciach dachowych zbiegających się w kalenicy, dzięki czemu jej konstrukcja jest stosunkowo łatwa do wykonania.

Wole oko ma natomiast formę łukową, a jego wykonanie wymaga gięcia elementów konstrukcyjnych oraz bardzo precyzyjnego dopasowania pokrycia dachowego. W praktyce oznacza to znacznie większy nakład pracy oraz konieczność stosowania materiałów pokryciowych, które można układać na powierzchniach o zmiennym promieniu.

Z tego powodu lukarna trójkątna jest rozwiązaniem prostszym konstrukcyjnie i łatwiejszym do wykonania na budowie.

Kiedy warto zastosować lukarnę trójkątną

Lukarna trójkątna najlepiej sprawdza się w dachach o stromych połaciach, gdzie może pełnić funkcję niewielkiego okna doświetlającego poddasze. W takich dachach jej konstrukcja jest naturalnym przedłużeniem geometrii więźby, dzięki czemu nie wymaga dużych zmian w układzie krokwi.

Nieco gorzej sprawdza się natomiast w dachach o małym nachyleniu połaci, gdzie trudno zachować właściwe proporcje lukarny oraz zapewnić odpowiednie odprowadzenie wody z koszy dachowych. W takich przypadkach częściej stosuje się lukarny jednospadowe lub trapezowe, które pozwalają uzyskać większą powierzchnię okna oraz lepsze doświetlenie pomieszczeń poddasza.

Zalety i wady lukarny trójkątnej

Lukarna trójkątna należy do prostszych form lukarn dachowych, a jej konstrukcja często stanowi uproszczoną odmianę lukarny dwuspadowej. Dzięki dużemu nachyleniu połaci dobrze sprawdza się w dachach stromych.

Najważniejsze zalety lukarny trójkątnej to:

• stosunkowo prosta konstrukcja
• dobre odprowadzanie wody i śniegu
• możliwość zastosowania wielu materiałów pokryciowych
• wyraźna, czytelna forma architektoniczna

Do wad tego rozwiązania należą:

• ograniczona szerokość i wielkość okna
• mniejsza ilość światła w porównaniu z większymi lukarnami
• mniejszy wpływ na zwiększenie powierzchni użytkowej poddasza

Podsumowanie

Lukarna trójkątna należy do najprostszych form lukarn dachowych pod względem geometrii, jednak jej wykonanie wymaga dużej precyzji w miejscach połączenia połaci z dachem głównym. Szczególnie istotne jest prawidłowe wykonanie koszy dachowych oraz odpowiednie dobranie przekrojów elementów konstrukcyjnych przenoszących obciążenia z połaci lukarny.

Dzięki stromemu nachyleniu połaci lukarna trójkątna dobrze sprawdza się w dachach o dużym spadku, gdzie może pełnić funkcję niewielkiego okna doświetlającego poddasze. Jednocześnie stanowi charakterystyczny detal architektoniczny, który urozmaica bryłę dachu i podkreśla jego tradycyjny charakter.

Literatura:
• Franz Kramer – Grundwissen des Zimmerers
• Hans-Jürgen Sterly, Horst Böttcher, Heino Walter – Ceramiczne pokrycia dachowe – szczegóły wykonawcze
• Ernst Neufert – Podręcznik Projektowania architektoniczno-budowlanego
• J. Pogorzelski, L. Urban – Ustroje budowlane, cześć II – konstrukcje drewniane
• Janusz Kotwica – Konstrukcje drewniane w budownictwie tradycyjnym
Autorzy:
mgr inż. Piotr Leń – Dietrich’s Polska
Piotr Głowacki – student – SGGW Warszawa
Piotr Jaczewski – student – SGGW Warszawa

Zobacz także

Jeśli interesuje Cię temat konstrukcji lukarn, przeczytaj również:

• Lukarna jednospadowa – konstrukcje ciesielskie
  https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-jednospadowa-konstrukcje-ciesielskie/
• Lukarna trapezowa – konstrukcje ciesielskie
  https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-trapezowa-konstrukcje-ciesielskie/
• Lukarna dwuspadowa – konstrukcje ciesielskie
  https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-dwuspadowa-konstrukcje-ciesielskie/
• Wole oko – konstrukcje ciesielskie
  https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-wole-oko-konstrukcje-ciesielskie/
• Lukarna baryłkowa – konstrukcje ciesielskie
  https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-barylkowa-konstrukcje-ciesielskie/

Jeśli chcesz poznać wszystkie rodzaje lukarn dachowych, przeczytaj artykuł:
https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-doswietli-i-ozdobi/