Lukarna wole oko – konstrukcje ciesielskie
Lukarna wole oko należy do najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych form lukarn dachowych. Jej łagodnie wygięta, płynna linia połaci sprawia, że stanowi nie tylko element doświetlający poddasze, lecz także wyjątkowy detal architektoniczny dachu.
Ten typ lukarny od wieków stosowany był w architekturze tradycyjnej – szczególnie w budynkach reprezentacyjnych, dworach i kamienicach. Obecnie lukarna wole oko coraz częściej pojawia się również w projektach domów jednorodzinnych, gdzie pozwala uzyskać efekt miękkiej, płynnej formy dachu.
Jeżeli chcesz poznać także inne rodzaje lukarn dachowych, przeczytaj artykuł:
https://fachowy-dekarz.dev10.pro/lukarna-doswietli-i-ozdobi/
Zastosowanie lukarny wole oko
Lukarna wole oko stosowana jest przede wszystkim w dachach o dużej powierzchni połaci, gdzie może pełnić funkcję subtelnego elementu doświetlającego poddasze. Dzięki łagodnej, płynnej linii dachu dobrze komponuje się z architekturą tradycyjną oraz budynkami stylizowanymi na historyczne.
W praktyce lukarna wole oko pojawia się najczęściej w dachach pokrytych dachówką ceramiczną lub łupkiem, gdzie możliwe jest precyzyjne dopasowanie pokrycia do krzywizny połaci. Ze względu na swój charakterystyczny kształt stosowana jest również w budynkach o wysokich walorach architektonicznych, gdzie stanowi element podkreślający indywidualny charakter dachu.
Geometria lukarny „wole oko”
Kształt lukarny wole oko może być realizowany w różnych wariantach, w zależności od preferencji estetycznych, rodzaju dachu oraz wymagań konstrukcyjnych (rys. 1).
Podstawowa różnica między prezentowanymi formami wynika z wykształcenia linii kosza – linia przenikania połaci lukarny z głównym dachem. Wariant nr 1 posiada linie kosza w kształcie dzwonu. Ze względu na taką formę kosza jest to kosz twardy – brak płynnego przejścia między połacią dachu, a połacią lukarny (rys. 2).
Drugi z prezentowanych wariantów lukarny posiada linię kosza w postaci linii prostej. W tym wariancie jest to kosz miękki – płynne przejście między połacią dachu, a połacią lukarny (rys. 2). Ta podstawowa różnica ma istotne znaczenie dla prac dekarskich. Konstrukcja lukarny z twardym koszem wymaga wykonania przez dekarza „podbudowy” w taki sposób, aby umożliwić płynne przejście dachówek z połaci dachu na połać lukarny. W drugim przypadku już sama konstrukcja lukarny gwarantuje płynne przejście – miękki kosz. Obie wyżej wymienione formy lukarn mogą występować z pionową lub nachyloną deską czołową.
Wybór opcji z nachyloną deską czołową wymaga właściwego doboru gabarytów lukarny. Kąt nachylenie deski czołowej lukarny należy dobrać w taki sposób, aby rozstaw łat na połaci dachu głównego zgrał się z rozstawem łat na lukarnie. W efekcie powstanie trójkąt równoramienny (rys. 3).
Pochylenie deski czołowej lukarny korzystnie wpływa na wzór układanej dachówki. Mankamentem takiego rozwiązania jest mniejsza ilość wpadającego światła przez okno lukarny.
Ze względu na swoją geometrię lukarna wole oko należy do najbardziej wymagających form lukarn dachowych, ponieważ wymaga bardzo precyzyjnego wyznaczenia linii koszy oraz dokładnego odwzorowania krzywizny połaci.
Konstrukcja lukarny „wole oko”
Istnieje wiele różnych typów konstrukcji lukarny wolego oka. Różnice miedzy nimi wynikają z geometrii bazowej lukarny (rys. 1), przeznaczenia, ich gabarytów, kosztów oraz możliwości technicznych wykonawcy.
Lukarna wariant 1 najczęściej wykonywana jest w formie łukowatych elementów zwanych krążynami, połączonych w podstawie z deską koszową wyciętą w formie dzwonu (rys. 4).
Kształt wszystkich elementów należy odpowiednio dobrać (obliczyć), przygotować szablony, a następnie wyciąć. Dla tej formy lukarny kształt wszystkich krążyn jest jednakowy. Poszczególne krążyny różnią się jedynie wysokością. Ze względy na swój kształt oraz konstrukcję lukarna jest prosta w deskowaniu. Można ją deskować deskami o stałej szerokości. Ze względu na dobre deskowanie zalecana jest dla dachów z wyeksponowaną więźbą (potoczna nazwa – dachy heblowane). Zdecydowanie rzadszą konstrukcją lukarny wariant 1 jest konstrukcja oparta na jednej, pierwszej krążynie – desce czołowej oraz równolegle ułożonych krokwiach mocowanych do deski koszowej (rys. 5).
Wymaga ona takich samych przygotowań (dobór kształtu profili) jak konstrukcja poprzednia, natomiast nie można jej pokryć deskami lecz jedynie płytą z materiałów drewnopochodnych np. sklejka wodoodporna.
Drugi wariant lukarny z prostym koszem, daje szersze pole manewru w zakresie konstrukcji. Podstawowy typem nadal pozostaje konstrukcja oparta na krążynach mocowanych do desek koszowych (rys. 6) lub do krokwi koszowych (rys. 7).
Każda z krążyn w tym przypadku posiada inny kształt, co sprawia że każdą z nich należy obliczyć, przygotować szablon i wyciąć. Deskowanie tej konstrukcji lukarny najlepiej jest wykonać za pomocą klinowych desek (prosty wzór deskowania) lub stosując deski proste, dobierając właściwy wzór deskowania (fot. 1, 2). Alternatywną konstrukcją jest konstrukcja wykonana w postaci promieniście rozmieszczonych krokwi opartych na desce czołowej (rys. 8).
Podobnie jak i w poprzednim przypadku konstrukcji opartej na krokwiach, bezpośrednie jej deskowanie jest niemożliwe. Konstrukcję należy pokryć płytą z materiałów drewnopochodnych np. sklejka wodoodporna.
Pokrycie dachu lukarny wole oko
Ze względu na płynną krzywiznę połaci lukarny wole oko najlepiej sprawdzają się materiały pokryciowe, które można łatwo dopasować do zakrzywionej powierzchni dachu.
Najczęściej stosowane są:
- dachówka karpiówka układana w łuskę
- gont bitumiczny
- blacha na rąbek stojący
- łupek naturalny
- dachówka ceramiczna
- dachówka cementowa
- wiór drewniany
- gont drewniany
Pokrycia wielkoformatowe, takie jak blachodachówka panelowa lub dachówki dużego formatu, są trudniejsze do zastosowania, ponieważ wymagają dopasowania elementów do zmiennej krzywizny połaci.
Dobór materiału pokryciowego ma szczególne znaczenie w przypadku lukarny wole oko, ponieważ musi umożliwiać dokładne odwzorowanie łagodnej krzywizny dachu.
Na co zwrócić uwagę przy wykonaniu lukarny wole oko
Wykonanie lukarny wole oko jest jednym z bardziej wymagających zadań w pracach ciesielskich i dekarskich. Kluczowe znaczenie ma precyzyjne wyznaczenie geometrii połaci oraz staranne wykonanie konstrukcji krążyn lub krokwi.
Szczególną uwagę należy zwrócić na:
- dokładne wyznaczenie linii koszy
- prawidłowe wykonanie krążyn lub krokwi kształtujących łuk połaci
- pełne deskowanie połaci lukarny
- właściwe dopasowanie materiału pokryciowego do krzywizny dachu
- staranne wykonanie obróbek blacharskich w miejscach połączenia z połacią dachu
Błędy w tych miejscach mogą prowadzić do problemów z odprowadzaniem wody oraz do nieszczelności pokrycia.
Zalety i ograniczenia lukarny wole oko
Lukarna wole oko wyróżnia się wyjątkową formą architektoniczną i może znacząco uatrakcyjnić wygląd dachu. Jej płynna linia połaci nadaje dachowi lekkości i elegancji.
Do najważniejszych zalet należą:
- bardzo efektowny wygląd architektoniczny
- płynne połączenie z połacią dachu
- możliwość tworzenia indywidualnych form dachów
Ograniczeniem jest natomiast bardziej skomplikowana konstrukcja oraz większa pracochłonność wykonania w porównaniu z klasycznymi typami lukarn.
Zalety i wady lukarny wole oko
Lukarna wole oko należy do najbardziej dekoracyjnych i jednocześnie najbardziej wymagających form lukarn dachowych. Jej charakterystyczna, łagodnie wyprofilowana linia połaci sprawia, że dach zyskuje wyjątkowy i elegancki wygląd.
Najważniejsze zalety lukarny wole oko to:
- wyjątkowo efektowna forma architektoniczna
- płynne przejście połaci lukarny w połać dachu głównego
- możliwość tworzenia indywidualnych projektów dachów
- charakterystyczny detal architektoniczny
Do wad tego rozwiązania należą:
- bardzo wymagająca konstrukcja ciesielska
- duża pracochłonność wykonania
- konieczność bardzo precyzyjnego wykonania pokrycia dachowego
Jednocześnie należy pamiętać, że wykonanie lukarny wole oko jest znacznie bardziej wymagające niż w przypadku większości innych typów lukarn. Wymaga ono dużego doświadczenia cieśli i dekarzy oraz bardzo precyzyjnego wykonania konstrukcji i pokrycia dachowego.
Podsumowanie
Lukarna wole oko jest jedną z najbardziej efektownych i jednocześnie najbardziej wymagających form lukarn dachowych. Jej charakterystyczna, łagodnie wyprofilowana linia sprawia, że stanowi nie tylko element doświetlający poddasze, lecz także ważny detal architektoniczny całego dachu.
Ze względu na bardziej złożoną geometrię oraz konstrukcję wymaga jednak dużej precyzji wykonania i doświadczenia cieśli oraz dekarzy. Prawidłowo zaprojektowana i wykonana lukarna wole oko może znacząco wzbogacić architekturę budynku oraz nadać dachowi wyjątkowy charakter.
Literatura artykułu Lukarna „wole oko”:
1. Hans-Jürgen Sterly, Horst Böttcher, Heino Walter – Ceramiczne pokrycia dachowe – szczegóły wykonawcze.
2. Eberhard Schunck, Hans Jochen Oster, Rainer Barthel, Kurt Kießl – Atlas dachów – dachy spadziste.
3. Der Zimmermann nr 1/2007
4. Der Zimmermann nr 6/1983
Autorzy artykułu Lukarna „wole oko”:
mgr inż. Piotr Leń – Dietrich’s Polska
Piotr Jaczewski – student IV roku WTD, SGGW Warszawa
Zobacz także:
Udostępnij artykuł
Lukarna „wole oko”to bardzo atrakcyjny dodatek do dachu.Istnieje wiele różnych typów konstrukcji lukarny wolego oka więc możemy sobie dopasować kształt do swoich upodobań jednak kształt wszystkich elementów należy odpowiednio dobrać aby później nie było problemów z pokryciem najlepiej jak wykona to dobry fachowiec
Bardzo ciekawie prezentują się lukarny ,,wole oko,,.Jednak stare powracające elementy architektoniczne robią wrażenie .Mozna się dowiedzieć , jak wyglądają schematy różnych konstrukcji lukarny.Fakt jest że tego typu lukarny wole oko ograniczaja jednak dopływ światła do okna.
Bardzo spodobała mi się koncepcja lukarny wole oko,dla siebie wybrałem wariant 1.Jeszcze w tym roku omówię z dekarzem wstępny projekt aby mój dom jak najszybciej wzbogacił się w taki oryginalny i praktyczny element dekoracyjny.
Pieknie się prezentuje lukarna Wole oko.Chyba wolę takie stylowe budownictwo od nowoczesnego.
Lukarna typu wole oko to jednak dość skomplikowana konstrukcja dachowa. Budowa takiego poddasza wymaga od dekarza lepszej znajomości wymienionych schematów i zasad niż w przypadku zwykłych dachów. Fajnie, że jest kilka rodzajów lukarny, gdzie jest możliwość dopasować do rodzaju dachu.
Nie dość, że doświetla pokój to jeszcze pięknie wygląda. Zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz budynku.
Znakomity pomysł na takie okna w dachu, doświetlają pomieszczenia, ciekawie wyglądają – kusza oko, można dach urozmaicić jeśli tylko projekt pozwala. Same plusy.
Świetne rozwiązanie na takie okno. Lukarna „wole oko” wygląda naprawdę oryginalnie i nowocześnie. Jednak moim zdaniem stanowi nie lada wyzwanie i powinna być wykonana przez naprawdę dobrego dekarza tak aby efekt końcowy nie został zepsuty. Jednak dobrzze napisany opis montażu w artykule pozwala sądzić że doświadczony cieśla da sobie radę z takim projektem.
Lukarna to piękne rozwiązanie dla każdego domu, również niskiego. Dla ostrosłupa nie ma problemów z pokryciem, natomiast dla takich falistych projektów trzeba mieć wybitną wiedzę. Ryciny i porady dobrze obrazują jak powinno kształtować się pokrycie dla spadzistej lukarny.
Taka lukarna to piękna ozdoba dachu. Do tej pory nie zdawałem sobie sprawy iż pod tym pięknem kryje się tyle skomplikowanych procedur wykonawczych oraz iż do wykonania lukarny potrzebna jest tak ogromna wiedza. Z opisy wynika iż występuję różne sposoby i możliwości montażu i wykonania takiej lukarny, a ponieważ jest to bardzo trudne, to wykonanie jej najlepiej zlecić doświadczonym fachowcom.
Taka lukarna ma swój jakiś urok. Osobiście bardziej przykuwają mój wzrok lukarny „typowe” z większym prześwitem okiennym, gdzie jest większy otwór okienny i wpada więcej światła na poddasze.